Nikiel i jego znaczenie dla człowieka

Nikiel to pierwiastek metaliczny o liczbie atomowej 28, położony w grupie X układu okresowego pierwiastków (cięższe pierwiastki z tej grupy to Pallad i Platyna). W czystej postaci jest srebrzystobiałym połyskującym metalem, trudno korodującym i odpornym na ścieranie.

W organizmach zwierząt i ludzi pierwiastek ten jest mikroelementem wchodzącym w skład wielu enzymów.

Jego znaczenie dla współczesnego człowieka jest jednak dużo większe. Mimo iż odkryty zaledwie w­ 1751 roku, już od starożytności był wykorzystywany przez ludzi do produkcji monet lub biżuterii, jako składnik stopów z miedzią. Dzięki swoim właściwościom fizyko-chemicznym, jako składnik stopowy w hutnictwie nadaje stopom metali bardzo pożądane właściwości takie jak twardość, wytrzymałość, udarność, ciągliwość, żaroodporność czy wreszcie odporność na kwasy i korozję. Dzięki temu ma on olbrzymie znaczenie w wielu gałęziach przemysłu ciężkiego, energetycznego czy elektrycznego. Jest także głównym składnikiem wielu katalizatorów reakcji chemicznych, dzięki czemu jest powszechnie stosowany w przemyśle chemicznym i spożywczym.

Obecnie jego zastosowanie jest tak szerokie, że trudno sobie wyobrazić bez niego nasze codzienne życie. Najpowszechniej wykorzystywany jest jako składnik stali nierdzewnych (obok żelaza i chromu). Stale te są podstawą przy produkcji m.in. naczyń, sztućców, sprzętu AGD, armatury czy elementów konstrukcyjnych i ochronnych w budownictwie.

Światowe zasoby niklu

Światowe zasoby niklu na świecie występują w 2 głównych postaciach. Złoża sulfidowe, na których opiera się hutnictwo Rosji, Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, były głównym źródłem niklu pierwotnego na świecie w XX wieku. Obecnie odpowiadają one za ok. 45% całkowitej produkcji niklu, a ich główne pokłady znajdują się w Rosji (Norilsk-Talnakh) oraz Kanadzie (Sudbury Ontario).

W związku z kurczeniem się złóż sulfidowych oraz ich pogarszającą się dostępnością, w ostatnich latach główną rolę w produkcji niklu (ok. 55%) zaczynają odgrywać złoża laterytowe. Największe zasoby tych złóż znajdują się w Australii, Indonezji, Karaibach i Ameryce Środkowej, oraz Filipinach. Ocenia się, iż prawie 70% łącznych światowych zasobów niklu znajduje się w złożach laterytowych.

Według U.S. Geological Survey, zidentyfikowane lądowe zasoby niklu wynoszą co najmniej 130 milionów ton tego metalu, zalegającego w złożach o zawartości powyżej 1% metalu w masie całkowitej.

HER_0044
HER_0044-1

Podaż niklu pierwotnego

Światowa produkcja niklu pierwotnego (wytwarzanego z rud), według szacunków International Nickel Study Group,  wyniosła około 1,9 miliona ton w 2014 roku. Największymi producentami niklu na świecie są Rosja i Kanada (z własnych złóż sulfidowych), na terenie których wydobycie prowadzą firmy takie jak Norilsk Nickel i Glencore. Wiodącą rolę w produkcji tego surowca odgrywają także Indonezja, Australia, Filipiny (z własnych złóż laterytowych), a także Chiny (z rud importowanych z tych krajów). Wśród największych projektów wydobywczych niklu z rud laterytowych na świecie możemy wymienić projekt firmy Vale Indonesia na wyspie Sulawesi w Indonezji (wspólna inwestycja Vale Corp i Sumitomo Corp) oraz nowo-otwarty projekt Koniambo w Nowej Kaledonii (inwestycja SMSP i Glencore Xstrata).

Z uwagi na ciągle rosnący popyt ze strony gospodarek krajów Azji, a także ograniczenia związane z wydobyciem rud sulfidowych, których pokłady są coraz trudniej dostępne, z roku na rok uwidacznia się przewaga w ilości wytwarzanego niklu pierwotnego z rud laterytowych. Rudy te wydobywa się metodą odkrywkową głównie w krajach Azji Południowo-Wschodniej oraz Australii i Oceanii. W ostatnim dziesięcioleciu nastąpił niezwykle dynamiczny rozwój technologii przetwarzania niklowych rud laterytowych do postaci półproduktu będącego stopem niklu i żelaza (ferro niklu), w którym zawartość niklu waha się od kilku do dwudziestu kilku procent. Produkt ten, występujący głównie w postaci gąsek zwanych popularnie Nickel Pig Iron (NPI), jest podstawowym materiałem wsadowym dla hut wytwarzających stale nierdzewne, których główny skład stanowi właśnie żelazo oraz nikiel.

Popyt na nikiel na świecie

­Zdecydowana większość wytwarzanego na świecie niklu pierwotnego jest wykorzystywana w hutnictwie do produkcji stali nierdzewnych (ok. 65% całkowitej światowej produkcji), stali stopowych (5%) oraz stopów metali nieżelaznych (12,5%). Duże zapotrzebowanie na ten surowiec generuje także przemysł elektryczny, elektroniczny i chemiczny (produkcja baterii, zabezpieczenia antykorozyjne, katalizatory chemiczne i in.).

Największym konsumentem niklu pierwotnego są Chiny, które odpowiadają za około 45% całkowitej światowej konsumpcji. Olbrzymią większość niklu kraj ten zużywa do produkcji stali nierdzewnych, w czym także przoduje na świecie. Tak dynamiczny wzrost produkcji stali nierdzewnych w Chinach nie byłby możliwy bez rozwinięcia w ostatnim dziesięcioleciu nowych technologii hutniczych, pozwalających na wytwarzanie ferro niklu (NPI) w oparciu o rudy importowane masowo z krajów Azji i Oceanii, zwłaszcza z Indonezji, Australii i Filipin.

HER_9545

Ograniczenia w eksporcie rudy niklu z Indonezji

Na początku 2014 roku rząd Indonezji wprowadził zakaz eksportu nieprzetworzonej rudy niklu z tego kraju. Mimo iż krok ten był wcześniej zapowiadany i poprzedzony wprowadzeniem w latach wcześniejszych ceł wywozowych, stanowił pewne zaskoczenie dla uczestników rynku, a także był jedną z głównych przyczyn kilkumiesięcznej zwyżki notowań tego ważnego dla przemysłu metalu.

Podjęte przez indonezyjskie władze działania są elementem wieloletniej strategii, zmierzającej do uporządkowania i rozwoju rynku wydobycia surowców. W roku 2009 parlament Indonezji przyjął nowe przepisy regulujące działalność wydobywczą w kraju (Law No. 4 / 2009). W nowym prawie górniczym od podstaw zdefiniowano prawa i obowiązki podmiotów prowadzących działalność wydobywczą oraz szczegółowo określono kompetencje organów wydających koncesje i nadzorujących branżę. W ich ramach dokonano także uporządkowania już wydanych zezwoleń, anulując te, na których działalność była prowadzona niezgodnie z przepisami.

Długoterminowym celem państwa indonezyjskiego stało się skłonienie przedsiębiorstw działających w branży wydobywczej do wieloletniego zaangażowania, głębszego przetwarzania surowców na terenie Indonezji i eksportu produkcji przetworzonej,

Nowe przepisy, których część zaczęła obowiązywać dopiero w 2014 roku (m.in. w zakresie ograniczenia eksportu nieprzetworzonej rudy niklu) spowodowały znaczący spadek wydobycia niektórych surowców w tym kraju. W długim jednak okresie będą one jednak bez wątpienia miały pozytywny wpływ na branże wydobywczą oraz całą gospodarkę Indonezji.